فصل سوم: روش تحقیق88
1-3. مقدمه89
2-3. شیوه تحقیق89
3-3. روش گردآوری اطلاعات91
1-3-3 مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای91
2-3-3 مصاحبه عمیق92
3-3-3 روش گراندد تئوری93
4-3. جامعه آماری یا جامعه مورد بررسی96
5-3. روش نمونه‌گیری و محاسبه حجم نمونه97
6-3. روش تجزیه‌وتحلیل اطلاعات98
7-3. اعتبار و پایایی تحقیق102
فصل چهارم: یافته‌های تحقیق104
1-4. مقدمه105
2-4. ابعاد آرایش رسانه‌ای105
3-4. مفهوم،‌ معنا و تعریف آرایش رسانه‌ای108
4-4. پیش‌نیاز آرایش رسانه‌ای112
5-4. برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای114
1-5-4. تعیین رویکردهای طراحی در برنامه‌ریزی115
2-5-4 تبیین وضع موجود در برنامه‌ریزی118
3-5-4 ترسیم وضع مطلوب و شناخت آینده و فضای نوین رسانه‌ای جهان در برنامه‌ریزی128
4-5-4 . طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی135
1-4-5-4. طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام اول،‌ ‌تنظیم اصول و قواعد طراحی آرایش135
2-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام دوم، تعیین نوع آرایش رسانه‌ای147
3-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام سوم، تفکیک پارادایم149
4-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام چهارم، تعیین حوزه نفوذ تمدنی151
5-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام پنجم، نیازسنجی152
6-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام ششم، تنظیم حوزه‌های آرایش رسانه‌ای153
7-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام هفتم، تبیین اهداف،‌ مأموریت و چشم‌انداز و انتشار‌156
6-4. سازمان‌دهی در آرایش رسانه‌ای160
7-4. منابع انسانی و تأمین امکانات در آرایش رسانه‌ای163
8-4. هدایت و رهبری در آرایش رسانه‌ای166
9-4. نظارت و کنترل در آرایش رسانه‌ای167
فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری170
1-5. مقدمه171
2-5. خلاصه تحقیق171
3-5. خلاصه یافته‌ها172
4-5. نتیجه‌گیری178
5-5 محدودیت‌های تحقیق183
6-5. پیشنهادهای برخاسته از تحقیق183
7-5. پیشنهادهایی به سایر محققین185
پیوست ?:‌ متن مصاحبه‌ها186
مصاحبه‌های عمیق و کدگذاری‌های باز مصاحبه‌ها187
فهرست منابع و مآخذ244
فهرست تصاویر، نمودارها و جداول:
تصویر ?-2 محدوده‌های اطلاعات28
تصویر ?-? ارتباطات استراتژیک از منظر بنیاد رند36
تصویر 3-2 سیر تطور جامعه49
تصویر 4-2 سیر تطور جامعه49
تصویر 5-2 سیر تطور وب51
تصویر 6-2 سیر تطور وب53
تصویر 7-2 دروازه ادغام54
تصویر 8-2 چشم‌انداز بسط وب55
تصویر 9- 2 چشم‌انداز بسط وب56
تصویر 10-2 آینده سرگرمی58
تصویر 11-2 آینده سرگرمی60
تصویر 12-2 نقشه ترند یونیورس 201263
تصویر 13-2 بستر مفهومی جامعه اطلاعاتی66
تصویر 14-2 دامنه شهر الکترونیک69
تصویر 15-2 ارکان شهر الکترونیک70
تصویر 16-2 ریشه‌یابی شهر الکترونیک71
تصویر 17-2 سیر تطور جامعه72
جدول 1-3 فهرست مصاحبه‌های عمیق93
تصویر 2-3 جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها به صورت زیگزاگ97
جدول 3-3 نمونه‌ای از کدگذاری101
تصویر 4-3 نمونه‌ای از یک ایدئوگرام مصاحبه عمیق102
تصویر 1-4 چارچوب‌های آرایش رسانه‌ای106
تصویر 2-4 الگوی مدیریت عمومی رسانه107
تصویر 3-4 عقبه آرایش رسانه‌ای114
تصویر 4-4 برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای115
تصویر 5-4 برنامه‌ریزی- رویکردهای طراحی117
تصویر 6-4 برنامه‌ریزی- شناخت وضع موجود118
تصویر 7-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- شناخت توان رسانه‌ای121
تصویر 8-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- شناخت سازمان و برنامه122
تصویر 9-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- ضعف‌شناسی- آسیب‌شناسی123
تصویر 10-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- ضعف‌شناسی- شناخت مخاطبان رسانه‌های خودی126
تصویر 11-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود127
تصویر 12-4 برنامه ریزی- ترسیم وضع مطلوب و فضای نوین رسانه‌ای جهان131
تصویر 13-4 برنامه ریزی- ترسیم وضع مطلوب و فضای نوین رسانه‌ای جهان134
تصویر 14-4 برنامه ریزی135
تصویر 15-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی135
تصویر 16-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- رسانه138
تصویر 17-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- مدیریت139
تصویر 18-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- پیام144
تصویر 19-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- مخاطب147
تصویر 20-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- نوع آرایش149
تصویر 21-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تفکیک پارادایم150
تصویر 22-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تعیین حوزه تمدنی151
تصویر 23-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- نیازسنجی152
تصویر 24-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- حوزه‌های آرایش رسانه‌ای156
تصویر 25-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- اهداف و مأموریت و چشم‌انداز159
تصویر 26-4 الگوی مدیریت عمومی رسانه160
تصویر 27-4 سازمان‌دهی163
تصویر 28-4 منابع انسانی و امکانات166
تصویر 29-4 رهبری و هدایت167
تصویر 30-4 نظارت و کنترل169
تصویر 1-5 الگوی طراحی آرایش رسانه‌ای181

فصل اول: کلیات
1-1. مقدمه
در فصل پیش رو، که تحت عنوان کلیات است؛ در بدو امر، به بیان مسئله پرداخته‌شده و سعی نگارنده بر آن بوده تا بیش از هر چیز، چیستی و مسئله‌ی تحقیق را به‌وضوح تبیین نماید. در ادامه ضرورت و اهمیت تحقیق حاضر مورد مداقه قرارگرفته، تا آنکه، فوایدِ انجام و مضراتِ عدم انجام آن، احراز گردد. سپس اهداف و پرسشهای اصلی و فرعی تحقیق بیان گردیده و درنهایت مفاهیم اصلی پژوهش تعریف شدهاند. بر این اساس، در فصل حاضر پایههای لازم برای شروع تحقیق و مقدمات ورود به فصول بعدی تبیین گردیده است؛ تا آنکه پژوهش به‌درستی بر پیهای خود شکل بگیرد.
2-1. بیان مسئله
در جهانی زندگی میکنیم که حوزهی رسانه و مدیریت آن، به دلیل شتاب روزافزون توسعه تکنولوژی، تحولات مخاطب و ذائقهی آن‌ها و طیفهای گسترده و متکثر مخاطبان، رقابت تنگاتنگ با سایر رسانهها، گستردگی و تنوع موضوعات مربوط به رسانه و … با تغییر و تحولات پرشتاب روبروست و صداوسیما ناگزیر از آن است که برای بقای خویش، حرکت خود را با تحولات گوناگون منطبق نماید.
از سویی دیگر استکبار جهانی، در استمرار سلطه و استعمار خویش، از مراحل استعمار کهن و استعمار نوین عبور نموده و اکنون به وضعیت استعمار جدیدی که آن را “استعمار فرانو” مینامند، رسیده است. این استعمار، نه به‌واسطه‌ی قدرت سخت، بلکه با اعمال قدرت نرم، محقق میشود که با عناوینی چون، تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، ناتوی فرهنگی و درنهایت، جنگ نرم شناخته میشود. جمهوری اسلامی ایران نیز در مبارزه و مقاومت خویش در برابر سپاه باطل، در تقابل و مواجهه با جبهه نرم دشمن قرار دارد و رسانهی ملی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت نرم جمهوری اسلامی، در مقابل صف رسانهای استکبار جهانی که گاهی از آن به “امپریالیسم رسانهای” تعبیر میشود؛ ایستاده است.
همچنین، صداوسیما به‌موازات مبارزه با امپریالیسم رسانهای و جریان رسانهای نظام سلطه، مأموریت مدیریت افکار عمومی جامعه و هدایت فرهنگ را بر عهده دارد و بیش از همه، “تلویزیون” به‌عنوان رسانهای تأثیرگذار و پرمخاطب، جایگاه رفیعی در مهندسی فرهنگی کشور و عرصهسازی دارد.
از طرفی، مقام معظم رهبری نیز در فرمایشات خود در حوزهی آرایش رسانهای صداوسیما میفرمایند:
” امروز آرایش رسانه‏ای و فرهنگی که در مقابل جمهوری اسلامی قرار دارد، بسیار آرایش پیچیده، متنوع، متکثر، کارآمد و فنى و پیشرفته است. صداوسیما یک‌تنه در مقابل این آرایش عظیم ایستاده است.” (خامنه‌ای, 1383)
ایشان ضمن تأکید بر مأموریت صداوسیما و تبیین ابعاد آن، الزاماتی را برای نیل به این مأموریت تعریف میکنند و میفرمایند:
“الزام مأموریت محورى رسانه ملی، داشتن آرایش رسانه‌اىِ کارآمد در عرصه‌ى استانى و ملى و بین‌المللى است؛ … در این‌جا آرایش ما ضعیف است… این آرایش باید کارآمد باشد؛ داراى قدرت انعطاف براى انطباق با شرایط گوناگون و پیش‌بینى نشده باشد؛ در برخورد با مسائل گوناگون، توانایى، سرعت و چالاکى داشته باشد؛ بتواند موضع خودش را اتخاذ کند و کارساز باشد. ” (خامنه‌ای, بیانات در دیدار مسولین صدا و سیما, 1383)
از سویی دیگر، رقابت تنگاتنگ رسانههای متنوع و متکثر، به‌موازات شتاب روزافزون تکنولوژی و تغییر ذائقهی مخاطبان و تحولات پرشتاب، شرایطی را رقم زده است که موجب ایجاد محیطی پویا در عرصهی رسانه شده و لحظه‌به‌لحظه، این عرصه در حال دگردیسی و تطور است. در بالا تأکید شد که، آرایش رسانهای کارآمد، در گرو انعطافپذیری و انطباق با شرایط جدید است. چراکه بقای هر رسانهای (یا هر پدیدهای دیگر) در گرو توانایی انطباق با شرایط جدید است و در غیر این صورت محکوم به زوال و فناست.
برای انطباق با شرایط جدید که لازمهی داشتن آرایش رسانهای کارآمد است، میبایست به‌طور مستمر، شرایط محیط زیست رسانهای را سنجید و مسیر خود را در کشاکش آن، جستجو کرد.
همچنین برای طراحی “آرایش رسانهای کارآمد” میبایست مفهوم، ابعاد، حوزهها و جوانب “آرایش رسانهای” را سنجید، و به عبارتی دیگر، الگویی برای آرایش رسانهای ترسیم نمود، تا آنکه از رهگذر آن الگو بتوان به سر منزل “طراحی آرایش رسانهای کارآمد” نائل شد.
با توجه به شرایط و محیط رسانهای جهان، مسئله این است که صداوسیمای جمهوری اسلامی، چه الگوی آرایش رسانهای، را باید داشته باشد تا بتواند با برتافتن آن الگو و سپس طراحی آرایش رسانهای، از عهده مأموریت جهانی خود برآید؟
تحقیق حاضر بر آن بود، تا به‌قدر توان و قوت قلم نگارنده، به این مسئله پاسخ مناسب دهد. نکته آنکه “آرایش رسانهای” ابعاد و وجوه متکثری دارد؛ که بضاعت این تحقیق در بررسی آرایش رسانهای، به حوزهی رسانههای تصویری، محدود میگردد.
3-1. ضرورت و اهمیت تحقیق:
مأموریت یک سازمان، هدف یا علت وجودی سازمان است و الزامات مأموریت، چیزی است که رسیدن به اهداف سازمان و انجام مأموریت آن را تضمین میکند.
سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران به مثابه یک “دانشگاه عمومی”، مأموریت “مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه” را بر اساس “اهداف کلان” خود بر عهده دارد. اما چگونه میتواند از عهدهی این مأموریت برآید و چه چیزهایی انجام این مأموریت را تضمین میکند؟ یا به عبارت دیگر انجام این مأموریت، چه الزاماتی دارد؟
مقام معظم رهبری الزام این مأموریت را در تأمین مواردی ازجمله، امین نظام، مورد اعتماد مردم، برخوردار از مزیت‌های رقابتى و داشتن آرایش رسانه‏اىِ کارآمد میدانند. (خامنه‌ای, بیانات در دیدار مسولین صدا و سیما, 1383)
انعطافپذیری و قدرت انطباق با شرایط جدید، خود از ملزومات آرایش رسانهای است و دستیابی به چنین آرایشی، نیازمند برتافتن یک الگوی جامع‌الابعاد است که حوزهها و جوانب آرایش رسانهای را تعریف نماید.
بر این اساس لازم بود که در مبادی امر، “شرایط جدید” در فضای نوین رسانهای جهانی به چنگ ذهن آید؛ تا آنکه رسانه ملی بتواند خود را در نسبت با آن شرایط بازیابد. پس از شناخت از محیط، میبایست به الگویی برای تنظیم آرایش رسانهای و ابعاد و جوانب آن دست یافت، تا آنکه به‌واسطه‌ی آن الگو، امکان طراحی آرایش رسانهای کارآمد رسانه ملی، فراهم میشد.
لذا پژوهش پیش رو، از آن حیث واجد اهمیت و ارزش است که سازمان صداوسیما را از مزایای داشتن الزامات مأموریت محوری خود، بهرهمند میسازد.
از سویی دیگر، صداوسیما در خط مقدم مواجههی با جنگ نرم دشمنان انقلاب اسلامی ایران و به‌ویژه جنگ رسانهای آنان قرار دارد که با تکنولوژیهای پیشرفته و تزویر رسانههای اختاپوسی خود، در پی مقابله و منازعه با انقلاب اسلامی به کارزار برآمدهاند. صداوسیما گریزی از آن ندارد که، به‌موازات مأموریت سازمانی خویش که بیشتر ناظر به درون جامعه است، ذهن و قلب جامعه را از آماج تهدیدات رسانهای دشمن نیز مصونیت ببخشد. همچنین در عرصهی جهانی، صدای اسلام و سیمای انقلاب را به جهان عرضه کند. لذا برای انجام این مأموریت نیز، ضروری است که آرایش رسانهای دشمن را ترسیم نموده و در مواجهه و مقابلهی با آن، آرایش رسانهای مطلوب خویش را طراحی نمود که این طراحی نیز، مستلزم داشتن یک الگو است!
به‌طور خلاصه، اگر مأموریت صداوسیما (که همان هدف یا علت وجود این سازمان است)، مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه میباشد، برای تضمین اجرای این مأموریت، فرزندان انقلاب اسلامی را گریزی از آن نیست که، الگویی برای تنظیم آرایش رسانهای تدوین نمایند تا با برتافتن آن الگو، آرایش رسانهای صداوسیما در انطباق با شرایط جدید طراحی شده و در مواجهه با امپریالیسم رسانهای دشمن، بر تهدیدات آن نیز فایق آیند.
بنابراین ضروری است که الگویی برای آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، در نسبت با عرصهی نوین رسانهای جهان، و مواجهه با تهدیدات جبهه رسانهای جنگ نرم دشمن، تدوین شود.
لذا ضرورت تحقیق حاضر ازآنجاست که، عدم برتافتن الگوی آرایش رسانهای، صداوسیما را در انجام مأموریت خود، در هدایت افکار و فرهنگ عمومی جامعه و همچنین مقابله با جنگ نرم و جنگ رسانهای دشمن، ناکارآمد و کمتوان میسازد.
گفتنی است، یکی از نکاتی که در این تحقیق مدنظر بوده؛ این است که، کوشش حاضر متناسب با اهداف و نیازهای سازمان صداوسیما باشد. بر اساس آنچه در افق رسانه ملی تدوین‌شده است، مأموریت رسانه ملی “مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه” است، که نیل به این مأموریت (بر اساس فرمایش مقام معظم رهبری)، در گرو تأمین الزامات آن است که یکی از این الزامات، داشتن “آرایش رسانه‌اىِ کارآمد” و “قدرت انعطاف براى انطباق با شرایط” میباشد که این دو مؤلفه در موضوع این پایان‌نامه، اشراب گردیده است.

4-1. اهداف تحقیق
* هدف اصلی: پیشنهاد الگوی آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
* اهداف فرعی:
1. آشنایی با حوزه‌ها و جوانب آرایش رسانهای
2. بررسی شرایط نوین فضای رسانهای جهان
5-1. سؤالات تحقیق
* سؤال اصلی:
الگوی آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی در نسبت با فضای نوین رسانهای جهان، چگونه باید باشد؟
* سؤالات فرعی:
1. آرایش رسانهای، چه حوزهها و جوانب و ابعادی را در برمی‌گیرد؟
2. شرایط نوین فضای رسانهای جهان چگونه است؟
6-1. فرضیه‌ها
ازآنجاکه پژوهش حاضر از نوع اکتشافی میباشد و به شیوهی کیفی و استقرایی است، مبتنی بر فرضیه خاصی نمیباشد.
7-1. تعریف مفاهیم
آرایش رسانهای:
مفهوم آرایش رسانهای، ازجمله مفاهیم استعاری است که از دانش نظامی به عاریت گرفته شده است. لذا معنای آن را باید در تعاریف نظامی جست.
آرایش نظامی: مرتب و منظم کردن نیروها در یک سازمان به‌منظور حمله یا دفاع و نوعی تقسیم‌کار سازمان‌یافته و از قبل تعیین شده را آرایشات گویند .وزارت دفاع آمریکا، آرایش را به این شکل توصیف می‌کند: “دو یا چند هواپیما، کشتی یا یگان که تحت فرماندهی یک فرمانده عمل می‌کنند”. آرایش‌ها شامل یگان‌هایی در سطح تیپ، لشکر، تیپ هوایی یا غیره می‌شوند.
ساده‌ترین روش بررسی آرایش و صفبندی و امکانسنجی نوع درگیری در یک منازعه نظامی که البته منازعه مذکور میتواند سیاسی، فرهنگی یا اقتصادی نیز باشد ، تهیه “ترتیب نیرو” و “ترکیب نیرو” است.
“ترتیب نیرو”: ترتیب نیرو، تنظیم و برآورد توانمندی و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری دشمن و حریف در ? حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده،میباشد.همچون مدیر یک تیم فوتبال که در هنگام مسابقه، با توجه به آرایش و توانمندی تیم حریف در زمین بازی، تیم خود را آرایش میدهد، یک مدیر استراتژیک یا تاکتیکی نیز پس از “ترتیب نیرو”ی حریف، به “ترکیب نیرو”ی جبهه خود میپردازد.
ترکیب نیرو: ترکیب نیرو، تنظیم و برآورد توانمندی و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری خود، در ? حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده، نسبت به “ترتیب نیرو”ی دشمن و حریف است.
هرگاه “ترتیب نیرو”ی حریف، به‌روز، تنظیم و برآورد شد و سپس “ترکیب نیرو”ی خودی، در نسبت با آن به‌روز، تنظیم گردید، آنگاه سنجش منازعه ممکن خواهد بود.
به‌تبع بررسی مفهوم آرایش نظامی، ترتیب نیرو و ترکیب نیرو، مفهوم آرایش رسانهای نیز این‌گونه تعریف میشود که:
آرایش رسانهای، برآورد توانمندی و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری دشمن و حریف در ? حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده و سپس در مقابل آن؛ چینش، تنظیم و برآورد توانمندی و استعداد نرمافزاری و سختافزاری خود، در ? حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده، نسبت به “ترتیب نیرو”ی رسانههای دشمن و حریف است. (که البته میتوان در تعریف، حوزههای رسانهای مثل رادیو، تلویزیون، فضای مجازی و… و همچنین پوشش جغرافیایی، دسترسی مخاطب، محتوا و.. را نیز افزود)
استراتژی:
ریشه استراتژی (Strategy) به واژهی یونانی استراتژوس Strategos برمیگردد. (Webster, 2005) استراتژوس که در جمع به‌صورت Strategi یا Strategoi درمیآید، درواقع لقب رهبران ارتش باستان (و به‌خصوص رهبران ارتش باستان آتنی) بود که به دلیل فرماندهی و فن دستور دادن به نیروهای ارتش و تعلیمات اصول خاص نظامی و تدبیر جنگی، به ایشان اطلاق میشد. (باقری, بی‌تا)
واژه استراتژوس مشتق شده از استراتوس Stratos یعنی ارتش است. پیدایش واژه استراتژوس همزمان با افزایش میزان اهمیت و پیچیدگی بیشتر تصمیمگیریهای نظامی بود. (لطفیان, 1384)
استراتژی یک برنامه جامع برای عمل است که جهت‌گیری‌های عمده سازمان را معین می‌کند و رهنمودهایی برای تخصیص منابع در مسیر کسب هدف‌های بلندمدت سازمانی ارائه می‌دهد. (رضاییان, 1383, ص. 239)
استعمار فرانو:
استعمار فرانو عبارت است از سلطه فرهنگی، اقتصادی و سیاسی کامل، همهجانبه، تدریجی و نامحسوس بر منابع حیاتی و مالی همه جهان که با محوریت امپریالیسم فرهنگی تحقق می‌یابد. ویژگی برجسته استعمار فرانو، محوریت بخشیدن به مفهوم “قدرت فرهنگ” است. این به آن معنا نیست که استعمارگران در فضای استعمار قدیم و جدید از “قدرت فرهنگ” غافل بودهاند، بلکه شواهد تاریخی، گویای بهرهمندی استعمارگران از قدرت فرهنگ به‌ویژه تلاش برای تغییر دین، زبان، آداب‌ورسوم و ساختار آموزشی مستعمرهها، متناسب با علاقههای فرهنگی و تمدنی خویش در تمامی دورانهای استعمار است. به عبارت دیگر، میتوان مبنای استعمار فرانو با محوریت قدرت فرهنگ را آن چیزی دانست که به‌عنوان مفهوم قدرت نرم ارائه میشود. قدرت نرم، شیوهای از اعمال قدرت در مقایسه با شیوههای سنتی و سخت است که با بهرهگیری از ارزشهای موجود در فرهنگ و جذابیتهای ایدئولوژیکی موجب میشود یک فرد، گروه یا کشور کاری کند که فرد، گروه یا کشورهای دیگر همان چیزی را بخواهند که او میخواهد. (پورعلی, 1385, ص. 142و143)
دیپلماسی عمومی:
دیپلماسی عمومی از منظر انستیتو بروکینگز1، به آن بخش از برنامه‌های دولتی گفته می‌شود که به قصد اطلاع‌رسانی و یا اعمال نفوذ بر افکار عمومی سایر کشورها انجام می‌شود. دیپلماسی عمومی از دیپلماسی سنتی فراتر می‌رود و به تعامل میان گروه‌های ذی‌نفوذ و جریان فراملی اطلاعات و آراء و به‌تبع آن جهت‌دهی افکار عمومی مردم سایر کشورها می‌پردازد.
دیپلماسی عمومی، از مجرای اعطای بورسیه تحصیلی و برنامههای تبادل دانشجو، آموزش زبان، رسانه‌ها و به‌ویژه رسانههای جدید و شبکههای اجتماعی، سلبریتی دیپلماسی و یا دیپلماسی مشاهیر، توریسم و یا دیپلماسی شهروندی، دیپلماسی معماری، دیپلماسی پزشکی، دیپلماسی ورزشی، دیپلماسی غذا، دیپلماسی حیوانات و … محقق میشود.
وزارت امور خارجه ایالات‌متحده آمریکا، در سال 1985 در تعریف دیپلماسی عمومی این‌گونه آورده است که؛ “دیپلماسی عمومی به برنامه‌های تحت حمایت دولت اشاره دارد که هدف از آن‌ها اطلاع‌رسانی و یا تحت تأثیر قرار دادن افکار عمومی در کشورهای دیگر است.” (مشرق, 1391)
اما به دلیل تنیدگی این مفهوم با قدرت نرم، آن را می‌توان این‌گونه تعریف نمود:
“توانایی تأثیرگذاری بر دیگران برای کسب نتایج مطلوب از طریق جذابیت به‌جای اجبار یا تطمیع. به عبارت دیگر قدرت نرم توانایی به دست آوردن نتایج مطلوب است به دلیل آنکه دیگرآن‌همان چیزی را بخواهند که شما می‌خواهید.” (مشرق, 1391)
در یک جمع‌بندی، می‌توان دیپلماسی عمومی را آمیزهای از شیوههای غیررسمی برای انتقال پیام به مخاطبان جهانی دانست که از طریق “اقناع اذهان و ارضای قلوب” به تصرف قلب و ذهن آنان خواهد انجامید؛ که ترمیم و یا ارائه وجهه و چهره یک دولت-ملت، در نزد آن مخاطبان نیز از تبعات آن خواهد بود.
قدرت نرم:

“قدرت نرم، توانایی کسب از طریق جذب به‌جای اجبار” است. این نوع قدرت “از طریق روابط با متحدان، کمکهای اقتصادی و تبادلات فرهنگی حاصل می‌شود” (S.Nye, 2004)
جوزف نای این‌گونه عنوان میکند: “قدرت نرم جلب نمودن مردم به‌جای مجبور کردن آن‌ها است ” (گلشن پژوه, 1387, ص. 22)
این نوع از قدرت میتواند موجب به وجود آمدن و توسعه افکار عمومی مطلوبتر و کسب اعتماد بیشتر در میان کشورهای دیگر شود. به نظر نای، اساس قدرت نرم در ارزشهای فرهنگی و سیاسی یک کشور نهاده شده است، در فرهنگ عمومی و نحوه رفتار سیاسی با هر کشور در سطح بینالمللی؛ و درواقع ایجاد حس مشروعیت برای اهداف بینالمللی یک کشور. وی در مقالهای دیگر می‌نویسد: قدرت نرم، توانایی به دست آوردن چیزی است که با جذب و اقناع سایرین برای اهداف خود می‌خواهیم. به‌هرحال، قدرت نرم، واژهای است که در نظریههای روابط بین‌الملل برای توصیف یک مجموعه سیاسی، مانند دولت به کار می‌رود؛ تواناییای که به‌طور مستقیم بر رفتار یا منافع سایر نهادهای سیاسی از طریق شیوههای فرهنگی و ایدئولوژی سیاسی تأثیرگذار است. البته این مفهوم در مقایسه با قدرت سخت معنا پیدا می‌کند که به لحاظ تاریخی معیار واقعگرایانه و مسلط قدرت ملی محسوب شده و شاخص‌های سنجش آن کمّی و شامل مواردی چون جمعیت، سرمایههای نظامی ملموس و واقعی، یا تولید ناخالص ملی است. (گلشن پژوه, 1387, ص. 22)
سازمان‌دهی:
سازمان‌دهی فراگردی است که طی آن با تقسیم‌کار میان افراد و گروه‌های کاری، و ایجاد هماهنگی میان آن‌ها برای کسب اهداف تلاش می‌شود. وظیفه سازمان‌دهی و طراحی سازمان در شمار وظایف مهم مدیران است که میزان انعطاف‌پذیری سازمان در مقابل تحولات محیطی را معین می‌کند. (رضاییان, 1383, ص. 273)
کنترل و نظارت:
کنترل و نظارت فراگردی است که از طریق آن،‌عملیات انجام‌شده با فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده تطبیق داده می‌شوند. کنترل امری است که به‌صورت مستمر دائمی بر آن باید اهتمام شود و تا انتها استمرار می‌یابد. (stoner, 1983, p. 592)
مدیریت منابع انسانی:
مدیریت منابع انسانی، اصطلاحی است برای توصیف گستره‌ای از فعالیت‌های متنوع شامل جذب،‌نگهداری، و پرورش نیروی کار با استعداد و پر انرژی. مدیریت منابع انسانی برای مسئولیت مدیران برای تجهیز سازمان با کارکنان توانمند و حصول اطمینان از مطلوبیت به‌کارگیری استعدادهای آنان دلالت دارد. برخی از صاحب‌نظران بر این باورند که “اگر افراد مناسب استخدام شوند و در جای مناسب به کار روند همه‌چیز خوب پیش خواهد رفت.”‌ (Bridges, 1994, p. 130)
هدایت:
‌هدایت بر تلاش مدیر برای انگیزش کارکنان به‌منظور نیل به اهداف سازمانی دلالت دارد که از سه طریق؛‌ رهبری،‌ انگیزش و برقراری ارتباط صورت می‌گیرد. (Agrawal, 1982, p. 7)
هماهنگی:
هماهنگی فراگردی است که طی آن، همه بخش‌های تشکیل دهنده یک کل برای کسب یک هدف مشترک ترکیب می‌شوند. هماهنگی با مجموعه‌ای از سازوکارهای رفتاری و ساختاری تحقق می‌یابد که برای مرتبط ساختن اجزای سازمان با یکدیگر به کار می روند و نیل به اهداف سازمانی را تسهیل می‌کنند. (رضاییان, 1383, ص. 363)
فصل دوم: مبانی نظری
1-2 مقدمه
فصل حاضر، به پیشینه و مبانی نظری پژوهش اختصاص دارد که بخش اول آن مربوط به تحقیقات پیشین میباشد. در این بخش تلاش نگارنده بر آن بود که، پژوهشهایی را که به لحاظ موضوعی با این پایان‌نامه، قرابت دارد، برگزیند و آن‌ها را به ترتیب اولویت، مورد ارزیابی قرار دهد. شایان ذکر است که، متأسفانه در بررسی حوزه الگوی آرایش رسانهای، تحقیق خاصی مشاهده نگردید.
بخش دوم فصل حاضر نیز، به مبانی نظری پژوهش می‌پردازد. مواردی از قبیل جنگ نرم ،‌ قدرت نرم، دیپلماسی عمومی، ارتباطات استراتژیک، رقابت در سپهر رسانه‌ای، مدیریت استراتژیک رسانه، رسانه به مثابه پدیده‌ای انسانوار و همچنین سیر تطور رسانه و مخاطب در فضای نوین رسانه‌ای جهان، ازجمله مواردی هستند که مبانی نظری تحقیق حاضر را شکل می‌دهند که در بخش دوم تحقیق آمده است.
2-2 بررسی تحقیقات پیشین
1-2-2 تحقیقات داخلی
نزدیک‌ترین پژوهشهایی که در حوزه داخلی به موضوع تحقیق حاضر یافت شد، موارد زیر می‌باشد:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1- آزرکمند، احسان (1388). آرایش رسانهای ناتو فرهنگی در تضعیف فرهنگ دینی و ملی با تأکید بر شبکههای فارسی‌زبان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده صداوسیما، قم.
این پژوهش به‌منظور بررسی و تحلیل آرایش رسانهای ناتو فرهنگی در تضعیف فرهنگ دینی و ملی نگاشته شده و بیش از آرایش رسانهای صداوسیما، به تحلیل ناتوی فرهنگی میپردازد. ازآنجاکه مقوله ناتوی فرهنگی با آرایش رسانهای خود درصدد هدف قرار دادن ذهنها و اندیشههای جامعه ماست، پژوهش حاضر، به شناخت آن و ارائه راهکارها با توصیف و تحلیل و تبیین روند موجود، روش‌های مورد استفاده رسانههای فارسی‌زبان ناتوی فرهنگی، در تضعیف فرهنگ دینی و ملی کشورمان میپردازد.
این پژوهش، با استفاده از روش تحلیلی، تبیینی و اسنادی و توصیف روند موجود به بررسی شگردها و عملکردهای آرایش رسانه‌ای ناتوی فرهنگی در تضعیف فرهنگ ملی و دینی می‏پردازد و با تبیین مؤلفه‌های سکولاریسم، لیبرالیسم، تهاجم فرهنگی، جنگ نرم، فرهنگ برهنگی، فرهنگ عفاف، اسلام آمریکایی، تشیع ناب، مذاهب ملحد و…، و بررسی متغیرهای اصلی و فرعی درصدد تبیین مسئله پژوهش می‏باشد. بر اساس یافتههای این پژوهش، متغیر ترویج اسلام آمریکایی با شاخصه سکولاریسم با 80%، متغیر ترویج فرهنگ برهنگی در مقابل فرهنگ عفاف با 70% ، متغیر تقویت مذاهب ملحد در مقابل تشیع ناب با 60% و متغیر تضعیف کارآمدی دین در عرصه سیاست با 50% به ترتیب دارای بیشترین درصد فراوانی در برنامه‌های شبکه‏های فارسی‌زبان ناتوی فرهنگی بودهاند.
وجه تمایز آن با پژوهش پیشِ رو، در آنجاست که، اولاً در مواجهه رسانهای ناتوی فرهنگی با جمهوری اسلامی ایران، نگاه این تحقیق معطوف به صف رسانه‌ای دشمن است و همچنین آرایش و رفتار رسانهای ناتوی فرهنگی را مورد مداقه قرار داده است. ثانیاً اینکه، روش تحقیق آن به شیوهی کمی بوده، درحالی‌که تحقیق حاضر ناظر بر روش‌های کیفی انجام‌گرفته است. ثالثاً آنکه به الگوی آرایش رسانه‌ای نمیپردازد.

2- البرزی دعوتی، هادی (1391). آینده‌پژوهی حضور صداوسیمای ایران در فضای اینترنت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صداوسیما، تهران.
در این پژوهش، با توجه به تکامل و توسعه اینترنت، ابتدا از طریق مطالعات اسنادی، روندهای مؤثر در آینده رسانه ملی در عرصه اینترنت شناسایی شده که عبارت‌اند از: رشد فناوری، تغییرات فرهنگی و اجتماعی، اسناد بالادستی، رقبای سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در فضای مجازی، رقابت حرفه‌ای در تقابل با رقابت غیرحرفهای، هزینه و فایده در تولیدات رسانهای، ویژگیهای رسانههای نوین، جایگزینی تبلیغات تلویزیونی با تبلیغات اینترنتی، آغاز به کار اینترنت ملی و تشکیل شورای عالی مجازی. همچنین آیندههای محتمل رسانه ملی در فضای اینترنت، تعریف شده که با بررسی دیدگاههای 20 صاحب‌نظر- با استفاده از روش دلفی- نتایج پژوهش به تفکیک درصدهای اولویت حضور، به دست آمد. با توجه به درصد نتایج، در آینده موازی، توجه به رسانه‌اینترنت و فضای مجازی از لحاظ تأمین نیروی انسانی، بودجه و سایر موارد موردنیاز مانند رسانه‌های سنتی “رادیو و تلویزیون”، در این پژوهش، پیشبینی شده است.
بر این اساس، وجه قرابت موضوعی آن را با پژوهش حاضر می‌بایست در نوع حضور و آرایش صداوسیما در اینترنت دانست. اما وجه افتراق آن در آنجاست که، هدف پژوهش حاضر پیشنهاد “الگوی آرایش رسانهای بوده و همچنین ناظر بر شبکههای ماهوارهای است و نه حوزهی اینترنت.

3- باصری، احمد (1391). راهبردهای مقابله با جنگ رسانه‌ای غرب علیه جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران.
این پژوهش، در ابتدا جنگ رسانهای، برای تصاحب عرصه افکار عمومی را مورد مداقه قرار داده است و در مواجهه با این جنگ رسانهای که بخصوص در شبکههای ماهوارهای نمود یافته، این پژوهش به دنبال شناسایی و ارائه راهبردها و راهکارهای عملی متناسب با توانمندی‌های موجود رسانه‌ای کشور می‌باشد. در این پژوهش با استفاده از روش “دلفی”، راهبردها و راهکارهای پیشنهادی مورد ارزیابی متخصصان قرارگرفته است. جامعه آماری این مطالعه، متخصصان علوم ارتباطات، جامعه‌شناسی و روانشناسی اجتماعی و کارشناسان و متخصصان رسانه و جنگ رسانه‌ای در کشور بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند تعداد 30 نفر انتخاب و مورد مصاحبه نیمه ساختاریافته قرار گرفتند.
نتایج به‌دست‌آمده‌ی این تحقیق حاکی از آن است که مهم‌ترین راهبردهای مقابله با جنگ رسانه‌ای غرب بر ضد جمهوری اسلامی ایران “افزایش اعتماد مخاطب به رسانه ملی از راه پاسخ‌گویی جامع و کامل به همه نیازهای خبری، اطلاعاتی، سیاسی و اجتماعی” و اتخاذ سیاست رسانه‌ای “مصون‌سازی مخاطب در برابر اثرات مخرب شبکه‌های ماهواره‌ای” به‌جای تلاش در جهت حذف فیزیکی یا آزاد گذاری کامل این رسانه‌ها می‌باشد و مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی، افزایش اعتماد مخاطب به رسانه از راه ارائه اخبار و اطلاعات شفاف، روشن، چندجانبه و دقیق به مخاطب، افزایش اعتماد مخاطب به رسانه ملی از راه تهیه و تولید اخبار و گزارش‌های داخلی و خارجی بی‌طرفانه و غیر جانب‌دارانه و افزایش تطابق پیام رسانه ملی با نیازهای اطلاعاتی و خبری مخاطب از راه ارزیابی مداوم نیازهای مخاطبان در گروه‌های مختلف اجتماعی و سنی است.
همان‌گونه که نتایج تحقیق نشان داد، وجه تمایز این تحقیق با تحقیق حاضر(پیشنهاد الگوی آرایش رسانهای)، در آن است که این تحقیق راهکار مقابله با جنگ رسانهی دشمن را ارائه می‌دهد و تحقیق حاضر بر آن است تا یک الگوی آرایش رسانهای، پیشنهاد دهد.

4- باقریان، علی (1390). شیوه‌ها و راهکارهای اجرایی آمریکا در استراتژی جنگ نرم علیه ایران در سال‌های 1384 تا 1389 با تأکید بر اسناد ویکی‌لیکس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران.
آمریکا رویکردهای مختلفی را تاکنون برای به‌زانو درآوردن ایران و وادار کردن آن به تسلیم و نهایتاً تغییر رژیم بکار برده است. این رویکردها در دو دسته کلی سخت افزارانه و نرم افزارانه قرار داشته است. ناکامی این کشور در دستیابی به اهداف رویکردهای سخت افزارانه باعث شد تا راهبرد نرم افزارانه یا جنگ نرم را اتخاذ نماید. امروزه با کوچک‌تر و پیچیده‌تر شدن جهان به‌واسطه رشد روزافزون وسایل ارتباط‌جمعی از قبیل اینترنت و ماهواره معادلات گذشته در تنظیم روابط بین کشورها تا حدود زیادی به‌هم‌خورده و جای خود را به معادلات جدیدی داده است؛ به‌گونه‌ای که به‌جای به‌کارگیری مستقیم زور، توجه قدرت‌ها به استفاده از قدرت نرم و ایجاد تغییرات از طریق مسالمت‌آمیز با به‌کارگیری شیوه‌های نوین مداخله در امور داخلی کشورها، مورد توجه قرار گیرد. لذا این تحقیق در پی آن است که شیوهها و راهکارهای اجرایی آمریکا در استراتژی جنگ نرم علیه ایران را بررسی نماید.
نگاه این تحقیق بیش از همه معطوف به شناخت شیوهها و راهکارهای آمریکا در جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی است.

5- علی‌اکبر زاده انزابی، ابراهیم (1391). راهبردهای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در دیپلماسی رسانه‌ای کشور. پایان‌نامه کارشناسی ارشد،
این تحقیق ضمن بررسی راهبردهای موجود رسانه ملی در رابطه با دیپلماسی رسانهای کشور به دنبال ارائه پیشنهادهای عملی در رابطه با دیپلماسی رسانهای کشور می‌باشد.
6- قنادیان، حسن (1386). استراتژی جنگ رسانه‌ای استعمار فرانو در منطقه خاورمیانه مطالعه مورد جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران.
هدف این پژوهش بررسی قدرت رسانهها و ارتباط آن‌ها با مراکز قدرت، بررسی ماهیت استعمار فرانو و چیستی جنگ رسانهای و ارتباط این دو باهم، عملکرد جنگ رسانهای استعمار فرانو در قبال مسلمانان و جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه است. روش پژوهش نیز برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از روش توصیفی – تحلیلی و برای جمع‌آوری اطلاعات از روش‌های کتابخانهای و بررسی اسناد و مدارک استفاده شده است.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید