مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………………………50
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………….54
فصل دوم : اثرهای غیر قابل حمایت……………………………………………………………….59
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………….59
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………………………59
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………….60
فصل سوم : حقوق پدیدآورندگان……………………………………………………………………61
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………….61
گفتار نخست : حقوق مادی……………………………………………………61
الف ) : ویژگیها………………………………………………………..63
الف 1 : قابلیت نقل و انتقال……………………………………….63
الف 2 : موقتی بودن………………………………………………….64
ب ) : انواع حقوق مادی……………………………………………65
ب 1 : حق تکثیر و انتشار………………………………………….65
ب 2 : حق پاداش و جایزه نقدی………………………………..65
ج ) شرایط تخقق……………………………………………………..67
گفتار دوم : حقوق معنوی (اخلاقی ) در قوانین ایران…………………70
الف ) : ویژگیها………………………………………………………..70
الف 1 : غیر قابل نقل و انتقال……………………………………70
الف 2 : عدم محدودیت زمانی و مکانی……………………….70
ب ) : مصادیق………………………………………………………….71
ب 1 : حق ارائه و انتشار عمومی اثر……………………………71
ب 2 : حق انصراف (استرداد )……………………………………71
ب 3 : حق تمامیت اثر……………………………………………….71
ب 4 : حق دسترسی به اثر…………………………………………72
ب 5 : حق ولایت بر اثر…………………………………………….72
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………………………74
گفتار نخست : حقوق مادی……………………………………………………74
الف ) : انواع حقوق مادی…………………………………………74
الف 1: حق تکثیر و انتشار…………………………………………75
الف 2 : حق تعقیب…………………………………………………..76
الف 3 : حق اجاره…………………………………………………….76
ب ) شرایط تخقق…………………………………………………….77
گفتار دوم : حقوق معنوی………………………………………………………78
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………….80
فصل چهارم : مدت حمایت…………………………………………………………………………..83
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………….83
گفتار نخست : در حقوق مادی………………………………………………83
الف ) در اثرهای عمومی……………………………………………83
ب ) در اثرهای مشترک…………………………………………….84
ج ) در اثرهای بی نام یا با نام مستعار………………………….85
د ) در آثار عکاسی……………………………………………………85
ه ) در اثرهای سفارشی………………………………………………86
و ) در نرم افزارهای رایانه ای…………………………………….87
گفتار دوم : مدت حمایت در حقوق معنوی……………………………..87
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………………………87
گفتار نخست : در حقوق مادی………………………………………………87
الف ) در اثرهای عمومی……………………………………………87
ب ) در اثرهای مشترک…………………………………………….88
ج ) در اثرهای بی نام یا با نام مستعار………………………… 89
د ) در آثار عکاسی و هنرهای کاربردی ………………………89
ه ) در اثرهای سینمایی………………………………………………90
و ) در نرم افزارهای رایانه ای…………………………………… 90
گفتار دوم : در حقوق معنوی………………………………………………… 91
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………….91
فصل پنجم : محدودیت ها و استثنائات……………………………………………………………92
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………….92
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………………………96
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………….98
فصل ششم : حقوق مرتبط……………………………………………………………………………..98
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………….98
الف ) اثرهای مورد حمایت……………………………………………………98
ب ) حقوق پدیدآورندگان……………………………………………………..99
ج ) معیارهای حمایت…………………………………………………………101
د ) مدت حمایت………………………………………………………………..102
ه ) محدودیت ها و استثنائات……………………………………………….103
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس………………………………………………….104
الف ) اثرهای مورد حمایت………………………………………………….104
ب ) حقوق پدیدآورندگان……………………………………………………107
ج ) معیارهای حمایت…………………………………………………………109
د ) مدت حمایت………………………………………………………………..110
ه ) محدودیت ها و استثنائات……………………………………………….110
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………..112
فصل هفتم : ضمانت اجرا……………………………………………………………………………113
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………..113
گفتار نخست : ضمانت اجرای مدنی……………………………………..114
گفتار دوم : ضمانت اجرای کیفری………………………………………..118
گفتار سوم : مقررات اداری و گمرکی…………………………………….121
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس………………………………………………….122
مبحث سوم : آثار الحاق…………………………………………………………………..123
بخش سوم : آثار الحاق در حوزه مالکیت صنعتی………………………………………………………..124
فصل نخست : حقوق اختراعات……………………………………………………………………125
مبحث نخست : اختراع و حق اختراع………………………………………………..125
گفتار نخست : در قوانین ایران……………………………………………..125
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….128
مبحث دوم : شرایط اختراع………………………………………………………………129
گفتارنخست : در قوانین ایران……………………………………………….128
1) شرایط ماهوی……………………………………………………129
الف-1) جدید بودن (تازگی داشتن)………………………….129
الف-1-1) تازگی محلی ( سرزمینی)…………………………131
الف -1-2) تازگی مطلق………………………………………….131
الف-1-3) تازگی نسبی…………………………………………..132
زوال تازگی……………………………………………………………132
استثنائات وارد بر زوال تازگی…………………………………..133
ب) ابتکاری بودن اختراع…………………………………………136
ج) کاربرد صنعتی داشتن………………………………………….137
2 ) شرایط شکلی……………………………………………………138
استثنائات ثبت اختراع………………………………………………139
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….145
استثنائات ثبت اختراع………………………………………………147
مبحث سوم : حقوق اعطایی……………………………………………………………..149
گفتارنخست : در قوانین ایران……………………………………………….149
الف )حقوق مادی…………………………………………………..149
ب ) حقوق معنوی………………………………………………….152
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….152
مبحث چهارم : اعطای پروانه و واگذاری……………………………………………154
مبحث پنجم : اجازه بهره برداری………………………………………………………155
گفتار نخست : در قوانین ایران……………………………………………..155
الف ) مجوزهای بهره برداری اختیاری……………………..155
ب) مجوز بهره برداری اجباری…………………………………156
ج) شرایط اعطای مجوز اجباری……………………………….156
د) ابطال یا لغو گواهینامه اختراع……………………………..160
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….161
الف) مجوز بهره برداری اجباری……………………………..161
ب) شرایط اعطای مجوز اجباری………………………………162
ج) ابطال یا لغو گواهینامه اختراع…………………………….167
مبحث ششم: مدت حمایت………………………………………………………………167
گفتار نخست : در قوانین ایران……………………………………………..167
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….168
مبحث هفتم :رعایت حق تقدم………………………………………………………….168
گفتار نخست : در قوانین ایران……………………………………………..168
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….169
مبحث هشتم : ضمانت اجرای مالکیت صنعتی……………………………………169
گفتار نخست : در قوانین ایران……………………………………………..169
گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس……………………………………….173

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

الف ) وظیفه اثبات در ثبت فرآیند……………………………..173
ب ) اقدامات موقتی………………………………………………..173
ج ) ضمانت اجرای مدنی………………………………………..175
د ) ضمانت اجرای کیفری………………………………………..175
مبحث نهم : آثار الحاق در حق اختراع……………………………………………176
فصل دوم : علائم تجاری…………………………………………………………………………….178
مبحث نخست : در قوانین ایران………………………………………………………..178
گفتار نخست : مدت حمایت……………………………………………….180
گفتار دوم : مهلت استفاده از علامت جاری ثبت شده …………… 181 گفتار سوم : حقوق اعطایی…………………………………………………. 181
گفتارچهارم : اعطای پروانه و واگذاری …………………………………182
گفتارپنجم : علایم غیر قابل ثبت …………………………………………183
گفتار ششم : ضمانت اجرا ………………………………………………….184
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس …………………………………………………185
گفتار نخست : مدت حمایت ………………………………………………185
گفتار دوم : حقوق اعطایی …………………………………………………..186
گفتار سوم : اعطای پروانه و واگذاری …………………………………..187
گفتار چهارم : علائم مشهور ………………………………………………..188
گفتارپنجم : علائم غیر قابل ثبت …………………………………………189
مبحث سوم : آثار الحاق …………………………………………………………………190
فصل سوم : طرح صنعتی …………………………………………………………………………….190
مبحث نخست : در قوانین ایران ……………………………………………………….190
گفتار نخست : شرائط ثبت و حمایت …………………………………..191
گفتار دوم : طرحهای صنعتی غیر قابل ثبت ……………………………192
گفتار سوم : موارد منع ثبت طرح صنعتی ………………………………192
گفتار چهارم : حقوق اعطایی ……………………………………………….193
گفتار پنجم : مدت حمایت ………………………………………………….194
گفتار ششم : استثنائات طرح صنعتی …………………………………… 194
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس …………………………………………………195
گفتار نخست : طرح صنعتی در کنوانسیون پاریس ………………….196
گفتار دوم : شرایط حمایت از طرح های صنعتی ……………………196
گفتار سوم : طرح های مسنوجات ………………………………………..197
گفتار چهارم : حقوق اعطایی ……………………………………………….197
گفتار پنجم : مدت حمایت ………………………………………………….198
مبحث سوم : آثار الحاق ………………………………………………. ……………….198
فصل چهارم : نشانه های جغرافیایی ……………………………………………………………..198
مبحث نخست : در قوانین ایران ……………………………………………………….198
گفتار نخست : شرایط حمایت …………………………………………….200
گفتار دوم : حمایت از نشانه های همنام ……………………………….200
گفتار سوم : نشانه های غیر قابل حمایت ………………………………201
گفتار چهارم : ضمانت اجرا …………………………………………………202
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس …………………………………………………202
مبحث سوم : آثار الحاق ………………………………………………………………..205
فصل پنجم : طرحهای ساخت مدارهای یکپارچه ……………………………………………205
مبحث نخست : در قوانین ایران ……………………………………………………….205

مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس …………………………………………………206
گفتار نخست : حوزه شمول مدارهای یکپارچه ………………………210
گفتار دوم : مدت حمایت ……………………………………………………212
مبحث سوم : آثار الحاق ………………………………………………………………….213
فصل ششم : اسرار تجاری ………………………………………………………………………….213
مبحث نخست :در قوانین ایران ………………………………………………………..213
مبحث دوم : در موافقت نامه تریپس …………………………………………………215
گفتار نخست : مفهوم اسرار تجاری ……………………………………..215
گفتار دوم :مصادیق اسرار تجاری …………………………………………216
گفتار سوم : معیارهای تشخیص اسرار تجاری ……………………….217
گفتار چهارم : مدت حمایت ………………………………………………..219
مبحث سوم : آثار الحاق …………………………………………………………………………………………219
نتیجه گیری: ……………………………………………………………………………………………….220
منابع : ………………………………………………………………………………………………………………….223
مقدمه:
الف ) بیان موضوع :
در روزگاران کهن آثاری که توسط یک اندیشمند و یا هنرمندی پدید می آمد تنها در محدودهای جغرافیایی بسیار کوچک انتشار و توزیع می شد و این اثر تنها با انگیزه ارائه خدماتی هنری و فرهنگی صورت می پذیرفت و هیچ یک از پدیدآورندگان به چشم منافع مادی به آنها نگاه نمی کرد . با توسعه و گسترش قابل ملاحظه و بسیار سریع خلاقیت های فکری در چند قرن اخیر و تحول شگرف در وسائل مخابراتی ، ارتباطاتی و رسانه های جمعی و انتقال ایده ها ، اختراعات و ابداعات به اقصی نقاط جهان در کمترین زمان ممکن ،قانون گذاران کشورها را بر آن داشت تا در برابر سودجویان ، منفعت طلبان و سارقان آثار فکری اقدام به تصویب قوانین ملی برای جلوگیری از متضرر شدن خالقان آثار فکری ، نماید . مالکیت فکری که زاییده اندیشه و ذهن انسانها بوده و از تراوشات ذهنی ارزشمند بشر محسوب می گردد . بدین جهت کشورها در ادوار مختلف تاریخی با وضع قوانینی راه را بر سوء استفاده کنندگان از این آثار تا حدودی مسدود نموده اند . کشور ایران در سال 1338 اولین قانون را در زمینه ثبت علائم تجاری به تصویب رساند ، که این قانون در دوره و زمان تصویب یکی از کارآمدترین و سخت گیرانه ترین قوانین در زمینه جلوگیری از تضییع حقوق مالکیت فکری محسوب می شد .
طی دو دهه گذشته نیز قوانین متعدد دیگری به تصویب رسیده که بیشترین توجه را در حوزه مالکیت صنعتی داشته و از جامعیت لازم در زمینه حقوق مالکیت فکری برخوردار نبوده است . همزمان با تصویب قوانین ملی ، جامعه بین الملل نیز به انحاء مختلف اقدام به پیش بینی قواعدی حقوقی و تصویب قوانین جامع برای حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار فکری نموده اند . در سال 1883 معاهد پاریس و بدنبال آن معاهدات و کنوانسیون های برن و رم بر توسعه کمی و کیفی هریک نسبت به قوانین مافوق خود کامل تر و جامع تر عرضه شد . در نهایت این معاهدات و با گفتگوهای بیشترمیان کشورها ، حاصل نتایج دور اروگوئه موافقت نامه تریپس در حمایت از حقوق مالکیت فکری در سال 1994 صادر گردید .
در حال حاضر جمهوری اسلامی ایران ، به تعدادی از این معاهدات و کنوانسیونها پیوسته است ، اما علیرغم اینکه بسیاری از کشورها به موافقت نامه تریپس ملحق شده اند ، ایران تاکنون نیز از کشورهایی محسوب می شود که هنوز به این موافقت نامه نپیوسته است . بی شک عضویت در یک موافقت نامه جهانی که آثار و تبعات گسترده ای را در همه ابعاد داشته باشد ، نیاز به اندیشه و تدبیر همراه با برنامه ریزی دقیق و اساسی و اهتمام ملی در بین تمام سطوح مدیریتی و سازمانی را می طلبد . لذا مسئولین سیاسی ، فرهنگی و اقتصادی باید با تمام توان کارشناسی سازمان های ذیربط نسبت به بررسی وضعیت کشورهای مختلف که به موافقت نامه پیوسته اند و دارای قوانینی هم سنخ یا حداقل با کمترین تعارض با کشور ما هست را مورد بازبینی قرار دهند . باشد که با چشمانی روشن و تفکراتی ایده آل و تدابیری معقولانه از این قافله جهانی عقب نیافتاده و از کشورهایی محسوب شویم که در این راه از صاحب نظران قرار گیریم . این در حالی است که ایران از نظر تولید علم ، پیشرفت صنعت و خلق آثار فکری یکی از کشورهای خلاق در قاره آسیا مطرح می باشد . از جهتی عدم قبول موافقت نامه تریپس ، باعث متضرر گشتن تولید کنندگان آثار علمی ، فنی و هنری در بٌعد بین المللی خواهد شد . کشورهای متعهد در مقابل اعتراض تولید کنندگان آثار فکری کشورهای غیر عضو به نشر آثارشان هیچ واکنشی را از خود نشان نداده و تعهدی در برابر آنها نخواهند داشت . در جامعه جهانی امروز ، هر کشور تلاش می نماید تا عنصری فعال در روابط بین دولتها و مجامع باشد . پذیرش و قبول موافقت نامه می تواند نقش آفرینی کشورمان را در یکی دیگر از مجامع نمایان نموده و می تواند عاملی در جهت رعایت نظم عمومی و یکسان سازی قوانین فراملی باشد .
ب ) ضرورت ، اهداف و فواید انجام پژوهش:
تلاش جدی ایران برای پیوستن به سازمان جهانی تجارت(W.T.O) با وجود محاسن و معایب مختلفی که خواهد داشت حرکتی است لازم و اجتناب ناپذیر ، زیرا ایران برای بدست آوردن سهم خود از اقتصاد جهان نمی تواند از اقتصاد جهانی به دور بوده و نظاره گر پیشرفت اقتصاد جهان باشد .
برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی ، ایجاد تغییرات و اصلاحات قانونی و برقراری ساز و کارهای مناسب جهت استفاده از مزیت های نسبی عضویت در این سازمان ضروری بنظر می آید .
اکنون که بحث عضویت ایران در سازمان جهانی تجارت (W.T.O) مطرح است و کشورهایی که در نظر دارند عضو سازمان تجارتی شوند الزاما می بایست حداقل استانداردهای مربوط به حقوق مالکیت فکری را در قوانین ملی خود منظور کنند و برای نهایی شدن عضویت جمهوری اسلامی ایران در سازمان تجارت جهانی ، قبول موافقت نامه تریپس در قوانین ملی خود میباشد . اما آنچه در خور توجه است ، پایه ها و مبانی حقوقی و قانونی موجود مالکیت فکری در ایران است . بی شک بررسی دقیق و موشکافانه تمامی ابعاد موافقت نامه و هم چنین بررسی آثار حقوقی مثبت و منفی الحاق ایران می تواند کمکهای ارزنده ای را برای هیأت های مذاکره کننده و قانون گذار بگشاید . مسئولین محترم سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران باید با تمام توان کارشناسی خود ، در همه سطوح سازمانی نسبت به بررسی وضعیت کشورهای مختلف ملحق شده را بررسی و دقت موشکافانه به تعمق بیشتر بپردازند . مزایا ، محاسن و معایب تمام بخش ها را با قوانین جاری و حقوق اسلامی که از منابع غنی حقوقی محسوب می گردد ، مقایسه و تدابیر معقولانه اتخاذ تا از قافله پویای کشورها نه تنها عقب نمانده بلکه بتوانیم دارای ایده و نظر در جامعه جهانی باشیم .
ج ) پیشینه تحقیق
موضوعی که در این پژوهش بدان پرداخته ایم دارای خصائص خاص میباشد که : اولاٌ آنچه که تاکنون در حوزه موافقت نامه تریپس بدان پرداخته شده است ، آثار اقتصادی الحاق بوده و کمتر به پیامدهای حقوقی و آثار و تبعات مثبت و منفی الحاق توجه شده است و اگر هم بیانی در این زمینه شده بسیار مختصر بوده است . ثانیاٌ فقر منابع فارسی و عدم نشر کتب و عدم دسترسی به منابع معتبر وغنی میباشد . متاسفانه تاکنون از طرف دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری نیز توجهی نشده و تحقیقات مفصلی صورت نپذیرفته است . در بخش کتب ، انتشار آن به تعداد انگشتان دستان کمتر میباشد ، بطوری که پس از بررسی فراوان در بحث حقوقی آن تنها به این کتب دست یافتیم : 1- بایسته های الحاق ایران به سازمان جهانی تجارت در زمینه حقوق مالکیت فکری توسط اساتید ارزشمند آقایان دکتر امیر هوشنگ فتحی زاده و دکتر وحید بزرگی ؛ 2- سازمان جهانی مالکیت فکری ، بررسی مقایسه ای حقوق مالکیت فکری در سازمان جهانی تجارت و سازمان جهانی مالکیت فکری ، ترجمه دکتر وحید بزرگی ؛ 3- حمایت از حقوق مالکیت فکری در سازمان جهانی تجارت و حقوق ایران نوشته دکتر امیر ساعد وکیل ؛ 4 – حقوق مالکیت معنوی اثر دکتر اسداله امامی ؛ 5- راهکارهای الحاق ایران به سازمان جهانی تجارت اثر دکتر مهدی فاخری ؛ 6- مقدمه ای بر حقوق مالکیت معنوی نوشته دکتر سید حسن میر حسینی
د ) سئوالات اصلی تحقیق :
1- چه آثارحقوقی بر الحاق ایران به موافقت نامه تریپس بوجود می آید ؟
2- با پیوستن به موافقت نامه تریپس الزام به رعایت اصل رفتار ملی در میان قوانین ایران چه نقشی را ایفا خواهد نمود ؟
3- مغایرت های میان پذیرش موافقت نامه تریپس و قوانین موجود داخلی بر کدام معیارهای حقوقی استوار خواهد بود ؟
4- جایگاه نظم عمومی در موافقت نامه تریپس با نظم عمومی و اخلاق حسنه در ایران چه منافاتی دارد ؟
ه ) فرضیه های تحقیق :
1) موافقت نامه تریپس حداقل معیارها را تعیین می کند ، دولت مخیر است معیار های بالاتری را پیش بینی نماید .
2) در موافقت نامه تریپس لزوم وفادری به اصل رفتار ملی تاکید شده است .
3) تریپس مشخص می کند که جبران مدنی می تواند در چارچوب اداری و قضائی رسیدگی شود .
4) الحاق ایران به تریپس بهترین وسیله جهت اصلاح قوانین داخلی کشور در راستای توافقنامه خواهد بود .
و ) اهداف تحقیق :
1- کمک به سیاست گذاران کشور جهت ضرورت الحاق دولت به موافقت نامه تریپس .
2- ایجاد چارچوب حقوقی منحصر برای نظام مالکیت فکری در سطح بین المللی .
3- آثار مثبت و منفی برنامه ریزی در جهت مقابله با اثرات منفی احتمالی الحاق .
4- حمایت حقوقی و اجتماعی از حقوق مالکیت فکری .
ز )روش تحقیق :
روش تحقیق در این پایان نامه به صورت تحلیلی و توصیفی است که نگارنده با استفاده از کتاب ها و مقالات مختلف در کتابخانه ها و نیز اینترنت به جمع آوری آنها پرداخته و سپس با استفاده از شیوه تحلیلی و تطبیقی با مطالعه مقررات و قوانین کشورها و کنوانسیون های بین المللی به تدوین پایان نامه حاضر پرداخته است .

ح ) مشکلات و موانع پژوهش :
در نگارش و تدوین پایان نامه با مشکلات فراوانی روبرو بوده که به ذکر مواردی از آن بسنده خواهد شد .
1- عدم وجود منابع غنی و متنوع در باره حقوق مالکیت فکری و موافقت نامه تریپس .
2- در دسترس نبودن منابع موجود و نبود کتابخانه و کتابفروشی در استان بوشهر و ضرورت مراجعه به استان های همجوار برای تهیه همین تعداد منابع موجود .
3- عدم امکان استفاده از کتابخانه دانشگاه شیراز در کوتاه مدت .
4- خارجی بودن منابع موجود و هزینه بالای ترجمه کتب مربوط به موضوع موافقت نامه تریپس .
ی ) ساماندهی پژوهش
در این پایان نامه با نگاهی به قوانین و مقررات موافقت نامه که بیانگر آخرین تحولات بین المللی در زمینه مالکیت فکری است و از طرفی قوانین ایران و میزان ارتباط و همخوانی و وجوه افتارق که با یکدیگر دارند مورد تحلیل قرار گرفته است . الحاق ایران به موافقت نامه چه الزامات حقوقی را برای ایران به دنبال خواهدداشت مورد دقت نظر واقع شده است ساختار و نحوه ارائه اطلاعات در این پایان نامه به صورت زیر است .
این پایان نامه در سه بخش تنظیم گردیده که بخش یکم شامل کلیات به مفاهیم ، تاریخچه مالکیت فکری در ایران و جهان ، توصیف موافقت نامه تریپس و اصول حاکم بر موافقت نامه و ارتباط این موافقت نامه با معاهدات و کنوانسیونهای قبل از آن پرداخته است . مالکیت فکری در دو بخش قابل تقسیم بندی بوده که ما نیز در اینجا به آن پرداخته ایم .
در بخش دوم به حوزه ادبی و هنری که چه اثرهایی مشمول حمایت و چه اثرهایی غیر مشمول حمایت و حقوق پدیدآورندگان آنها مورد بررسی قرار گرفته اند.
در بخش سوم آثار الحاق در حوزه مالکیت صنعتی شامل حقوق اختراعات ، علائم تجاری، طرح های صنعتی ، نشانه های جغرافیایی ، طرحهای ساخت مدارهای یکپارچه و اسرار تجاری مورد ارزیابی و بحث قرار گرفته اند.
بخش یک :
کلیات
فصل نخست : مفاهیم
مبحث نخست : مفهوم مالکیت فکری و انواع آن
گفتار نخست : تعاریف مالکیت فکری از دیدگاه حقوقدانان داخلی
هنگامی که به بحث پیرامون مالکیت فکری و حقوق مربوط به آن می پردازیم ، در مرحله نخست ، می بایست نسبت به روشن نمودن تعریف دقیقی از آن پرداخته شود و نظر اندیشمندان و صاحبنظران علم حقوق پیرامون حق مالکیت فکری را بیان نمود .
اصطلاح ” حقوق مالکیت فکری ” از سه واژه حقوق ، مالکیت و فکری بافته شده است . برای روشن شدن جایگاه آن باید به بررسی این سه واژه بپردازیم :
حقوق ، جمع حق است و در اصطلاح حقوقی عبات است از ” قدرتی که از طرف قانون به شخصی داده شد حق نامیده می شود که در این معنا دارای ضمانت اجرایی نیز می شود “.1
مالکیت مفهومی است اعتباری و آن چیزی است که از متعلق به شخص می باشد و دارنده اش می تواند هر گونه بخواهد آن را به کار گیرد و دیگری نمی تواند برابر قانون ، بی اجازه دارنده این حق از آن بهره ببرد .
اصطلاح فکری نیز به آفریده های ذهنی بشر و آنچه از اندیشه و ذوق او تراوش می کند ، گویند .
اصطلاح حقوق مالکیت فکری2 برای اولین بار توسط یک حقوقدان بلژیکی بکار رفت و از آن به عنوان ” مالکیت های غیر مادی” نیز یاد شده است . در کتب حقوقی ما بیشتر از آن به عنوان ” حقوق مالکیت معنوی ” نام برده شده است 3. معنوی از آن جهت مورد اشاره قرار گرفته است که تنها بعد مادی آن مد نظر نبوده بلکه آنچه که نتیجه فکر انسان نیز میباشد ، مد نظر واقع شده است .
در اینجا با توجه به اینکه حوزه شمول و گستره لفظ معنوی فراوان بوده و معانی متعددی را برای آن تعریف نموده اند بنظر می آید که آنطور که شایسته است در رابطه با آفرینش های فکری این لغت جامع میباشد ولی مانع نیست . زیرا هدف و مقصود ازحقوق این نوع مالکیت ، حقوقی است که منبعث از افکار و اندیشه و قوه تعقل خردورزان و اندیشمندان میباشد . در صورتی که کلمه ” فکری ” دارای حیطه گسترده ای است که یکی از آنها حق مالکیت معنوی است . ضمن اینکه کلمه معنوی در اکثر مواقع در مقابل کلمه مادی ، صوری و ظاهری بیان می شود . حقوق مالکیت فکری در اسناد بین المللی حقوق بشر همچون اعلامیه های جهانی حقوق بشر ، میثاق مدنی و سیاسی و میثاق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی مورد توجه بوده است و بررسی این حقوق در حوزه مالکیت فردی معنی پیدا می کند .4
در قوانین ایران تعریفی از حق مالکیت فکری ارائه نشده است اما با در نظر گرفتن جمیع جهات می توان تعریف فوق را از مواد مختلف قانون استنباط نمود . ” حقوق معنوی ؛ مزایائی است قانونی ، غیر مادی و مربوط به شخصیت پدیدآورنده یک اثر فکری که به موجب آن ، وی برای همیشه از یک دسته حقوق برخوردار است . ” 5
بدین سبب مزایایی برای صاحب فکر و اندیشه بوجود می آید که این مزایا پایدار بوده و قابلیت انتقال به غیر را داراست .
برخی از حقوق دانان در سه بخش به تعاریفی از حقوق مالکیت ادبی و هنری و مالکیت حق تالیف و مالکیت حقوق صنعتی پرداخته اند .
” مالکیت ادبی و هنری : حق استفاده مالی و انحصاری و موقت هنرمند یا نویسنده از هنر یا نوشته خود می باشد .
مالکیت حق تالیف : اختیار قانونی نویسنده در مورد استفاده مالی از اثر قلمی خود در مدتی که قانون معین کرده است .
مالکیت حقوق صنعتی : اختیار قانونی مخترع نسبت به استفاده مالی از اختراع خود و نیز اختیار قانونی استفاده از علامت فابریک و یا اسم تجارتی و یا هر نوع امتیاز دیگر را گویند “. 6
عده ای از حقوقدانان نیز ” حقوق مالکیت معنوی را حقوقی می داند که به صاحب آن اختیار انتفاع انحصاری از فعالیت فکر و ابتکار انسان را می دهد .” برای مثال حقی که تاجر و صنعتگر نسبت به نام تجاری یا مشکل خاص و علامت کالاها و فرآورده های خود دارد ، یا حقی که نویسنده اثر ادبی یا مخترعی نسبت به اثر و اختراع پیدا می کند ، حق مالکیت فکری است .7
گروهی نیز به تبعیت از قانون مدنی فرانسه ” اموال را به دو قسم مادی و غیر مادی تقسیم نموده است و اموال غیر مالی را اموالی می داند که وجود مادی و عینی در خارج ندارند ولی جامعه وجود آن را اعتبار نموده است و قانون هم آن را شناخته است . مانند حق تالیف ، حق تصنیف و حق اختراع .”8
برخی از حقوق دانان ” مالکیت معنوی را حقوقی می داند که دارای ارزش اقتصادی و داد و ستد است ولی موضوع آنها شیء معین مادی نیست و موضوع این حقوق فعالیت و اثر فکری انسان است .” 9
اما در نگاهی دیگر حق مالکیت معنوی به معنای خاص یا مالکیت فکری را عبارت از ” رابطه حقوقی موجود بین اثر فکری یا آفرینه های ذهنی و پدیدآورنده آن که به موجب قانون ، صاحب اثر ، حق بهره برداری مالی و معنوی از آن را پیدا می کند ، می دانند . 10
به اعتقاد یکی دیگر از صاحبنظران : ” حقوق مالکیت فکری ، حقی است که شخص حقیقی و یا حقوقی مکتشف یا مبتکر یک ایده ( فکر ) علمی ، هنری و یا ادبی نسبت به حاصل اندیشه و ابداع خود پیدا می کند و می تواند از حقوق و منافع آنی و یا جاری آن برخوردار گردد . این حقوق به فرد ذی حق امکان می دهد که بر علیه هر نوع شبیه سازی و یا کپی برداری بدون مجوز در محاکم ملی و بین المللی طرح دعوی نماید . ” 11
گفتار دوم : تعاریف مالکیت فکری در کنوانسیون ها و معاهدات بین المللی
گروهی از حقوقدانان اروپایی معتقدند: مالکیت فکری را به کاربردهای اندیشه و اطلاعاتی که ارزش تجاری دارند اطلاق نموده است . “12
در تعریفی دیگر آمده است : مالکیت معنوی را می توان استفاده یا ارزش یک اندیشه دانست که آفریننده اندیشه ، آن را به جامعه معرفی می کند و در صدد کنترل تقویم اجتماعی آفرینش خویش بر می آید . به بیان دیگر مالکیت معنوی را وسیله ای برای حفاظت از منافع شخصیت یا سازندگان فردی است .13
گروه دیگری نیز بر این اعتقادند که : حقوق مالکیت فکری امتیازهای قاعده مندی است که مالکیت و بهره برداری از اشیاء انتزاعی در بسیاری از حوزه های فعالیت انسانی را تنظیم می کند . 14
سازمان جهانی مالکیت فکری حق مالکیت فکری را در معنای وسیع کلمه ، ” عبارت از حقوق ناشی از آفرینش های فکری در زمینه های علمی ، صنعتی ، ادبی و هنری می داند . “15
با توجه به تمام تعاریف ارائه شده در مورد مالکیت فکری ، می توان به یک نکته مهم اشاره نمود و آن اینکه مالکیت فکری ، بیانگر حقوقی است که به اندیشه و تفکر انسانها تعلّق می گیرد .
مبحث دوم : تعریف زیر شاخه های مالکیت فکری
به طور کلی حقوق مالکیت فکری را به دو شاخه اصلی حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مالکیت صنعتی تقسیم بندی نموده اند .در موافقت نامه تریپس که از نظر پوشش، انواع مختلف حقوق مالکیت فکری را شامل گردیده و مقررات ماهوی نسبتاً کاملی را در راستای حمایت از آنها بیان می‏دارد. در بند 2 ماده 1 موافقت نامه به حوزه شمول مالکیت فکری اشاره شده است به موجب این بند اصطلاح مالکیت فکری ” به کلیه انواع مالکیت فکری که موضوع بخش های 1 تا 7 قسمت 2 هستند ، مربوط می شود .این هفت قسمت عبارتند از
1 – حق نسخه برداری و حقوق جانبی ؛
2 – علائم تجاری ؛
3 – نشانه های جغرافیایی ؛
4 – طرحهای صنعتی ؛
5 – حق ثبت اختراع ؛
6 – طرحهای ساخت مدارهای یکپارچه ؛
7 – حفاظت از اطلاعات افشا نشده ؛
چنانکه مشهود است ؛ اینکه بخش های فوق را می توان در دو حوزه کلی تقسیم بندی نمود حوزه مالکیت ادب و هنری که شامل حق نسخه برداری و حقوق جانبی می شود و خود در طیف گسترده ای از حمایت ها شامل آثار مکتوب تا آثار سمعی – بصری ، آثار تجسمی ، صنایع دستی و نرم افزارهای رایانه ای را بدنبال دارد . حوزه دیگر مرتبط به مالکیت صنعتی می باشد ؛ که در برگیرنده ردیف های 2 الی 7 ذکر شده است . گرچه در این حوزه نیز تقسیماتی را بوجود آورده اند و گروهی معتقدند که حقوق مالکیت صنعتی را نیز به دو گروه حقوق مربوط به علائم شامل علائم تجاری و نشانه های جغرافیایی و گروه مربوط به اختراع و طراحی صنعتی و اسرار تجاری می باشد . وجه تمایز دو گروه اخیر الذکر تمایز در مدت حمایت است که در آتی به آن خواهیم پرداخت . موافقت نامه در بند 1 ماده 1 به شمول موافقت نامه اشاره نموده است . ” اعضا ، مقررات موافقت نامه حاضر را به اجرا در خواهند آورد ، اعضا بدون اینکه تعهدی داشته باشند ، می توانند در قوانین خود حمایت گسترده تر از آنچه در این موافقت نامه از آنها درخواست شده در نظر گیرند ، مشروط بر اینکه حمایت مزبور با مقررات موافقت نامه حاضر تعارض نداشته باشد . اعضا مخیر خواهند بود که در عرف و نظام حقوقی خود روش مقتضی برای اجرای مقررات این موافقت نامه را تعیین کنند ” . قابل ذکر است که گرچه در بند 2 ماده 1 موافقت نامه تنها به 7 بخش اشاره شده است ؛ اما در متن موافقت نامه و در بخش 8 نیز به کنترل رویه های ضد رقابتی در پروانه های ( لیسانس های ) قراردادی پرداخته است .
” دو دسته حقوق قوق از دو جهت نیز با هم تفاوت دارند : اول ، اینکه حمایت از دسته اول منوط به هیچگونه تشریفاتی نیست ، اما حمایت از دسته دوم منوط به تشریفات ثبت است ؛ دیگر اینکه مدت حمایت از حقوق دسته اول بلندمدت تر از حمایت از حقوق دسته دوم می باشد ، و در دسته دوم تنها در علایم تجاری قابل تمدید است “.16
گفتار نخست : مالکیت ادبی و هنری
در این باره در کتب مختلف به دو واژه مهم اثر و مولف پرداخته شده است که ابتدا لازم است به تعاریفی از این دو واژه پرداخت : ” اثر ” به معنی بیان بکر و خلّاق احساس در حیطه ادب ، علم ، موسیقی و هنر است و کسی که اثری را خلق می کند ” مولف ” خوانده می شود . 17
” اثر ادبی ” : هرگونه اثری است که در قالب کلمات یا اعداد – خواه به صورت کتبی یا شفاهی – ارائه شده است به جزاثر دیداری – شنیداری .
“اثر دیداری – شنیداری ” : عبارت است از اثری متشکل از مجموعه ای از تصاویر متوالی و مرتبط به گونه ای که مشاهده آنها احساس متحرک بودن را در ذهن به وجود آورد ، خواه به صورت همراه باشد یا نباشد .
” اثر مستعار ” : اثری است که بر روی نسخه های آن نام غیر واقعی پدید آورنده درج شده باشد .
حق مالکیت ادبی و هنری ( حق مؤلّف ) : حق پدید آورنده آثار ادبی ، هنری و علمی در نامیده شدن اثر به نام او و نیز حق انحصاری وی در تکثیر ، تولید ، عرضه ، اجرا و بهره برداری از اثر خود است . 18
سازمان جهانی مالکیت فکری نیز حق مؤلّف ( کپی رایت )19 را یک اصطلاح حقوقی می داند که به ابداع کنندگان آثار ادبی و هنری تعلّق می گیرد . 20
از آنجا که قوانینی که در پی می آید ، از نظر حقوقی به شخصی تعلّق می گیرد که اثری را خلق کرده است ( مولّف ) ، به همین دلیل آن را ” حق مولّف ” می نامند ..21
هنرهای کاربردی : عبارت است از یک اثر هنری ، با خصوصیّات کاربردی یا اثری که در یک کالا متبلور شده است ؛ اعم از اینکه به طریق دستی یا صنعتی تولید شده باشد .22

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید